Het korte antwoord
Balansventilatie is ventilatie waarbij een unit vochtige lucht afzuigt uit keuken, badkamer en toilet en evenveel verse lucht inblaast in de woonkamer en slaapkamers. Met warmteterugwinning warmt de uitgaande lucht de inkomende voor. Het past bij een grondige woningrenovatie waarin het huis luchtdicht wordt en er ruimte is voor kanalen. Een installateur ontwerpt en legt het aan.
Wat is balansventilatie met warmteterugwinning?
Bij gewone mechanische ventilatie zuigt een ventilator lucht af en komt verse lucht binnen via roosters in de kozijnen. Die verse lucht is in de winter koud. Bij balansventilatie gaat het anders: een unit zuigt lucht af en blaast evenveel verse lucht in, via kanalen. De lucht is dus in balans, vandaar de naam.
Warmteterugwinning, vaak afgekort tot WTW, is het deel dat het interessant maakt. In de unit lopen de uitgaande en de inkomende lucht langs elkaar heen in een warmtewisselaar, zonder te mengen. De warmte van de afgevoerde lucht gaat over op de verse lucht. U ventileert dus wel, maar de warmte blijft grotendeels binnen. Hoe de verschillende ventilatiesystemen zich tot elkaar verhouden, leest u in mechanische ventilatie in een gerenoveerd huis; dit artikel gaat dieper in op balansventilatie.
| Onderdeel | Wat het doet | Waar het zit |
|---|---|---|
| WTW-unit | Ventilatoren en warmtewisselaar, filters | Zolder, berging, technische kast |
| Afvoerkanalen | Vochtige lucht uit natte ruimtes naar de unit | Keuken, badkamer, toilet, soms washok |
| Toevoerkanalen | Verse, voorverwarmde lucht naar de kamers | Woonkamer, slaapkamers, werkkamer |
| Buitenkanalen | Aanzuig van buitenlucht en afvoer naar buiten | Door het dak of de gevel |
| Ventielen | Regelen hoeveel lucht per ruimte | Plafond of wand |
| Overstroomvoorziening | Laat lucht van kamer naar gang en badkamer stromen | Spleet onder de binnendeur of rooster |
| Condensafvoer | Voert water uit de unit af | Aangesloten op de riolering |
Wanneer past balansventilatie bij uw renovatie?
Balansventilatie is geen upgrade die in elk huis zin heeft. Het vraagt veel van de bouw, en het levert pas echt iets op in een huis dat dicht is. In een tochtig huis gaat de warmte gewoon door de kieren naar buiten, en dan helpt de warmteterugwinning weinig.
| Als uw situatie is | Dan | Omdat |
|---|---|---|
| U isoleert grondig, vervangt kozijnen en dicht kieren | Balansventilatie is een sterke kandidaat | Het huis wordt dicht en verliest anders warmte via roosters |
| Plafonds of vloeren gaan open in het hele huis | Nu de kanalen meenemen | Later kost het breekwerk in afgewerkte ruimtes |
| U renoveert alleen badkamer en keuken | Mechanische afzuiging verbeteren | Kanalen naar alle kamers zijn dan te veel ingreep |
| Het pand heeft mooie oude plafonds met lijstwerk | Kritisch kijken naar de route van de kanalen | Een koof of verlaagd plafond kan het interieur aantasten |
| U woont in een appartement | Eerst de VvE en het gebouw | Doorvoeren in de gevel en gedeelde kanalen zijn niet van u alleen |
| Er is weinig ruimte voor een unit | Decentrale units per kamer overwegen | Die hebben geen kanalenstelsel nodig |
Decentrale balansventilatie is een tussenvorm: per kamer een klein apparaat in de gevel dat afzuigt en inblaast met een eigen warmtewisselaar. Er zijn dan geen lange kanalen nodig, maar wel een gat in de gevel per kamer. Bij een monument of in beschermd stadsgezicht kan dat aan regels gebonden zijn.
Waarom moet het huis luchtdicht zijn voor balansventilatie?
Een balansventilatiesysteem wil bepalen waar de lucht naartoe gaat. Elke kier is een lek in dat plan. Lucht die via een kier bij de vloer binnenkomt, gaat niet langs de warmtewisselaar en is dus gewoon koude lucht. Hoe meer kieren, hoe minder de warmteterugwinning oplevert.
Daarom hoort luchtdicht bouwen bij de renovatie, niet bij de installateur. Het gaat om de aansluitingen: kozijn op muur, vloer op gevel, dak op muur, en elke plek waar een leiding of kabel naar buiten of naar een koude ruimte gaat. Dat zijn details die tijdens de ruwbouw worden gemaakt en daarna niet meer te zien zijn. Wie daar slordig is, krijgt een duur systeem dat matig werkt. Meer over de samenhang tussen isoleren en ventileren staat in isoleren tijdens een renovatie.
“Een balansventilatie in een huis vol kieren is als de verwarming aanzetten met de voordeur open. Het systeem doet zijn werk, maar het huis werkt niet mee.”
Waar komen de unit en de kanalen bij balansventilatie?
Dit is het deel waar balansventilatie in een bestaand huis het meest van vraagt. Er moeten kanalen naar bijna elke kamer, en die moeten ergens lopen zonder het huis te verpesten. Bij een nieuwbouwhuis liggen ze in de betonvloer, bij een renovatie moet er een route gevonden worden.
- De unit. Hangt het liefst centraal, zodat de kanalen kort blijven. Zolder, berging of een technische kast. Hij moet bereikbaar zijn voor de filters, en hij heeft een condensafvoer naar de riolering en een stopcontact nodig.
- Kanalen in het plafond. Bij een houten balklaag kunnen kanalen soms tussen de balken lopen, in de richting van de balken. Dwars door balken gaat niet zonder overleg met een constructeur.
- Kanalen in een koof of verlaagd plafond. Vaak in de gang of boven de keuken, waar een lager plafond niet stoort.
- Kanalen in de vloer. Platte kanalen kunnen in een nieuwe dekvloer worden opgenomen, als de opbouwhoogte het toelaat.
- Buitenkanalen. Aanzuig en afvoer naar buiten moeten op afstand van elkaar zitten, zodat de vuile lucht niet meteen weer wordt aangezogen. Die kanalen worden geïsoleerd om condens te voorkomen.
Een balklaag in een oud pand verdient extra aandacht; lees een houten balklaag versterken voordat er zagen in balken gaan. En wilt u een verlaagd plafond gebruiken voor de kanalen, dan staat in een verlaagd plafond wat dat vraagt.
Maakt balansventilatie geluid?
Een goed aangelegd systeem hoort u nauwelijks. Een slecht aangelegd systeem zoemt, fluit of draagt geluid van kamer naar kamer. Het verschil zit bijna nooit in de unit zelf, maar in de kanalen en de plek.
- Unit niet direct naast of boven een slaapkamer, en op een trillingsvrije ophanging.
- Geluiddempers in de kanalen direct na de unit.
- Kanalen zo recht mogelijk, met zo min mogelijk bochten.
- Geen te smalle kanalen, zodat de lucht niet te hard hoeft te stromen.
- Kanalen tussen twee slaapkamers zo leggen dat ze geen spreekbuis worden.
- Ventielen goed ingeregeld, niet volledig dichtgedraaid.
In een appartement of bij een vloer met geluidsisolatie is het afdichten van elke doorvoer extra belangrijk. Een kanaal door een geluidsisolerende vloer kan anders een geluidslek worden; zie geluidsisolatie in de woning.
Welke fouten ziet een vakman bij balansventilatie?
Balansventilatie heeft een slechte naam bij sommige mensen, en dat komt bijna altijd door de aanleg of het gebruik. Dit zijn de dingen die we het vaakst tegenkomen.
- Roosters in de kozijnen laten zitten. Bij balansventilatie moeten die dicht of eruit. Anders komt er koude lucht binnen buiten de unit om.
- Geen overstroomruimte. Binnendeuren die tot op de vloer sluiten, zodat de lucht niet van de slaapkamer naar de badkamer kan.
- Afzuigkap op het systeem. Vet hoort niet in de kanalen. De afzuigkap krijgt een eigen afvoer of werkt met recirculatie.
- Filters die nooit worden vervangen. Dan daalt de luchtstroom en gaat de unit harder werken.
- Unit op een onbereikbare plek. Achter een vaste kast of in een kruipruimte. Dan gebeurt het onderhoud niet.
- Niet ingeregeld. Zonder inregeling krijgt de ene kamer te veel lucht en de andere te weinig.
Over de afzuigkap is een apart artikel: een afzuigkap bij een keukenrenovatie.
Wat vraagt balansventilatie aan onderhoud?
Het onderhoud is niet ingewikkeld, maar het moet gebeuren. Filters vervangt of reinigt u zelf, volgens de handleiding van de unit. Veel units geven een melding als het zover is. Ventielen maakt u af en toe schoon zonder ze te verdraaien. En laat de unit en de kanalen periodiek nakijken door een installateur.
De meeste units hebben een zomerstand, ook wel bypass genoemd. Op warme dagen gaat de buitenlucht dan langs de warmtewisselaar heen, zodat u ’s avonds en ’s nachts koelere lucht binnenkrijgt. Vraag bij de oplevering hoe die werkt en welke stand normaal is.
Hoe neemt u balansventilatie mee in uw renovatie?
Begin met de vraag hoe grondig uw renovatie wordt. Gaan de kozijnen eruit, wordt het dak geïsoleerd, gaan de plafonds open? Dan is dit het moment. Blijft het bij een paar kamers, dan is mechanische afzuiging in de natte ruimtes vaak de verstandiger stap.
Neem voor de opname een paar dingen op een rij. Waar ziet u nu condens op de ramen of schimmel in hoeken? Is er al een ventilatiebox, en waar hangt die? Welke kamers worden nu het minst gebruikt en zijn een mogelijke plek voor een unit of een koof? En woont u in een appartement, vraag dan bij de VvE of de beheerder na wat er mag aan de gevel en het dak. Die antwoorden maken de eerste stap een stuk korter.
Het ontwerp en de aanleg van het systeem doet een erkend installateur. Het bouwwerk eromheen, zoals koven, verlaagde plafonds, doorvoeren, luchtdichte aansluitingen en de afwerking, hoort in dezelfde planning. Bij de opname kijkt de eigenaar van MA Layan waar ruimte is voor kanalen en een unit, en wat er in plafonds en vloeren zit. Zo staat de route vast voordat er iets dichtgaat.