Het korte antwoord
Mechanische ventilatie is een systeem dat met een ventilator vochtige en vervuilde lucht uit keuken, badkamer en toilet afzuigt, en bij balansventilatie ook verse lucht inblaast. Na een renovatie met nieuwe kozijnen en isolatie is een huis dichter, en dan is goede ventilatie nodig. De aanleg doet een installateur, in de planning van uw woningrenovatie.
Waarom heeft een gerenoveerd huis betere ventilatie nodig?
Een oud huis ventileert vaak vanzelf. Door kieren rond kozijnen, langs houten vloeren en onder de deuren komt lucht binnen en gaat lucht naar buiten. Dat is koud en kost energie, maar het voert ook vocht af. Bij een renovatie worden die kieren dichtgemaakt: nieuwe kozijnen met dubbel of driedubbel glas, isolatie in vloer en dak, nieuwe dichte wanden. Het huis wordt warmer en stiller, maar het vocht blijft binnen.
Een gezin produceert elke dag liters vocht, door douchen, koken, wassen en ademen. Kan dat nergens heen, dan slaat het neer op de koudste plekken: in hoeken, achter kasten en op het plafond van de badkamer. Daar begint schimmel. Wie isoleert zonder aan ventilatie te denken, lost het ene probleem op en maakt het andere erger. Waarom isoleren en ventileren bij elkaar horen, leest u in isoleren tijdens een renovatie.
“Een huis dicht maken zonder ventilatie is als een fles dichtdraaien met warm water erin. Het vocht moet ergens heen.”
Welke soorten mechanische ventilatie zijn er?
In Nederland worden ventilatiesystemen vaak met een letter aangeduid. Het verschil zit in de vraag welke lucht natuurlijk gaat en welke met een ventilator. Mechanische ventilatie betekent dat in elk geval de afvoer van lucht met een ventilator gebeurt.
| Systeem | Hoe het werkt | Past vaak bij | Waar u op let |
|---|---|---|---|
| Natuurlijke ventilatie (A) | Toevoer via roosters of ramen, afvoer via kanalen zonder ventilator | Oude huizen die weinig worden aangepast | Werkt slecht in een goed geïsoleerd, dicht huis |
| Mechanische afzuiging (C) | Toevoer via roosters in de kozijnen, afvoer met een ventilatorbox in keuken, badkamer en toilet | De meeste rijtjeshuizen en veel renovaties | Roosters moeten open blijven, anders werkt het niet |
| Balansventilatie met warmteterugwinning (D) | Ventilator voert lucht af en blaast verse lucht in; de uitgaande lucht warmt de inkomende voor | Grondige renovaties met veel isolatie, nieuwbouwniveau | Vraagt kanalen naar elke kamer en ruimte voor de unit |
| Decentrale units | Losse units per kamer in de gevel, met eigen toevoer en afvoer | Huizen waar kanalen moeilijk te leggen zijn | Gat in de gevel per unit, regels voor de buitenkant |
Een balansventilatiesysteem met warmteterugwinning is een systeem dat de warmte uit de afgevoerde lucht gebruikt om de verse lucht voor te verwarmen. Dat klinkt als het beste van twee werelden, maar het vraagt veel van de verbouwing. Er moeten kanalen naar alle verblijfsruimtes, en die moeten ergens lopen. Mechanische afzuiging is eenvoudiger: alleen kanalen naar de natte ruimtes en de keuken, en roosters in de kozijnen voor de toevoer.
Welke mechanische ventilatie past bij uw renovatie?
De keuze hangt minder af van wat technisch het beste is en meer van wat er in uw huis kan. Hoeveel ruimte is er in plafonds en vloeren? Gaan de kozijnen eruit? Wordt het huis grondig geïsoleerd of blijft het bij een deel? Met dit schema komt u een eind. De installateur maakt de definitieve keuze samen met u.
| Als uw situatie is | Dan ligt voor de hand | Omdat |
|---|---|---|
| U vervangt de kozijnen en isoleert dak en vloer | Mechanische afzuiging, of balansventilatie als er ruimte voor kanalen is | Het huis wordt dicht en natuurlijke ventilatie is dan niet genoeg |
| U renoveert alleen de badkamer en keuken | Afzuiging in die ruimtes verbeteren | Daar ontstaat het meeste vocht |
| Er komen verlaagde plafonds of een nieuwe vloer | Kanalen nu meenemen | Later leggen kost breekwerk in afgewerkte ruimtes |
| U woont in een appartement met centrale afzuiging | Aansluiten op het systeem van het gebouw, in overleg met de VvE | Een eigen ventilator op een gedeeld kanaal kan de buren storen |
| U woont in een monument of beschermd stadsgezicht | Een oplossing die de gevel en kozijnen spaart | Roosters of gaten in de gevel kunnen onder strengere regels vallen |
Twijfelt u tussen afzuiging en balansventilatie? Kijk dan vooral naar de ruimte. Een systeem dat op papier beter is maar waarvoor u een plafond moet verlagen in een kamer met mooi oud lijstwerk, is in de praktijk geen goede keuze. Meer over plafonds in oude panden leest u in het plafond vervangen in een oud huis.
Waar lopen de kanalen en waar komt de ventilatiebox?
Een ventilatiesysteem bestaat uit een unit of box met een ventilator, kanalen naar de ruimtes, ventielen in plafond of wand, en een afvoer naar buiten via het dak of de gevel. De box hangt meestal op zolder, in een berging of in een technische kast. Hij maakt een zacht geluid, dus een plek naast een slaapkamer is minder handig.
- Kanalen in het plafond. Bij een houten balklaag kunnen kanalen soms tussen de balken lopen, maar niet dwars erdoorheen zonder overleg. Bij een betonvloer komen ze vaak in een verlaagd plafond of een koof.
- Kanalen in de vloer. Bij een nieuwe dekvloer kunnen platte kanalen in de vloer worden opgenomen, als de opbouwhoogte het toelaat.
- Afvoer naar buiten. Via een doorvoer door het dak of de gevel. Bij een dakopbouw of nieuwe dakbedekking kan dat in dezelfde stap.
- Toevoer. Bij mechanische afzuiging via roosters in de nieuwe kozijnen; bij balansventilatie via kanalen naar de woonkamer en slaapkamers.
Kanalen die door een geluidsisolerende vloer gaan, moeten goed worden afgedicht, anders loopt het geluid mee. In een appartement is dat extra belangrijk. Meer over geluid tussen woningen leest u in geluidsisolatie van de vloer in een appartement.
Hoe zit het met de afzuigkap en de badkamer?
Een afzuigkap met eigen motor sluit u meestal niet aan op het kanaal van de mechanische ventilatie. Die twee werken tegen elkaar, en vet uit de keuken hoort niet in de kanalen van het huis. Er zijn twee gangbare oplossingen: een recirculatiekap met filters, of een kap met een eigen afvoer naar buiten. Een ventiel van de mechanische ventilatie zit dan apart in de keuken. Bespreek dit vroeg, want een eigen afvoer naar buiten vraagt een doorvoer door gevel of dak.
In de badkamer zit het afzuigventiel het liefst hoog en zo ver mogelijk van de deur, zodat de lucht door de hele ruimte stroomt. De toevoer komt dan via een spleet onder de deur of een rooster in de deur. Een vochtsensor die de ventilatie hoger zet na het douchen is een gemak dat u nauwelijks merkt en wel helpt. Wat er verder bij een badkamer komt kijken, leest u in ventilatie in de badkamer.
Een tip voor de planning: de kanalen naar badkamer en keuken liggen in het plafond en de wanden die als eerste dichtgaan. Daarom hoort de ventilatie bij het ruwe werk, samen met de leidingen en de elektra.
Welke fouten ziet een vakman bij mechanische ventilatie?
Mechanische ventilatie is geen ingewikkelde techniek, maar er gaat in de praktijk opvallend vaak iets mis. Meestal niet in de box, maar in alles eromheen. Dit zijn de punten die we het vaakst tegenkomen in huizen waar al eerder is verbouwd.
- Roosters in de kozijnen die dicht zijn geplakt of nooit zijn geplaatst, zodat er geen verse lucht binnenkomt.
- Binnendeuren zonder spleet of rooster, zodat de lucht niet van kamer naar badkamer kan stromen.
- Kanalen met veel bochten of te smalle doorsneden, waardoor de box hard moet werken en zoemt.
- Een box op een plek waar niemand bij de filters kan, zodat ze nooit worden schoongemaakt.
- Een afzuigkap die toch op het ventilatiekanaal is aangesloten.
- Een box die op de laagste stand staat omdat hij op een hogere stand te veel geluid maakt.
De laatste is misschien de meest voorkomende. Wie het geluid van de box niet prettig vindt, zet hem zacht, en dan ventileert het huis te weinig. Een goede aanleg met de juiste kanalen en een box op een stille plek voorkomt dat. Bij nieuwe binnendeuren is het verstandig om meteen aan een ventilatiespleet te denken; meer daarover in binnendeuren vervangen.
Wat vraagt mechanische ventilatie aan onderhoud?
Een ventilatiesysteem doet zijn werk alleen als het schoon is. De ventielen in plafond en wand verzamelen stof en vet, de filters in een balansventilatie-unit raken vol, en de kanalen worden op den duur vuil. Dat onderhoud is niet moeilijk, maar het moet wel gebeuren.
- Ventielen. Een paar keer per jaar schoonmaken met een doekje. Draai ze niet verder open of dicht, want ze zijn ingeregeld.
- Filters. Bij balansventilatie regelmatig controleren en vervangen, volgens de handleiding van de unit.
- Box en kanalen. Laat ze af en toe nakijken en reinigen door een installateur.
- Roosters in de kozijnen. Openhouden en stofvrij maken.
Vraag bij de oplevering welke stand normaal is, waar de filters zitten en hoe de ventielen zijn ingeregeld. Dat is het soort informatie dat u later kwijt bent als u er niet meteen naar vraagt.
Hoe neemt u mechanische ventilatie mee in uw renovatie?
Begin met wat er nu is. Kijk of er al een box op zolder hangt, of er roosters in de kozijnen zitten en of er een ventiel in de badkamer en de keuken is. Noteer waar u nu vocht, condens op de ramen of schimmel ziet. Bedenk daarna welke delen van het huis bij de renovatie opengaan: plafonds, vloeren, kozijnen. Daar liggen de kansen voor nieuwe kanalen.
Bij een opname bij u thuis kijkt de eigenaar van MA Layan naar de ventilatie, samen met de leidingen, de elektra en de staat van plafonds en vloeren. De ventilatie zelf legt een installateur aan, in dezelfde planning als de andere vakken. De koven, plafonds en afwerking eromheen worden in dezelfde volgorde meegenomen. Zo is de ventilatie klaar voordat de stukadoor komt, en hoeft er later niets open.