Het korte antwoord
Een kelder maken onder een bestaand huis kan soms, maar het is een van de zwaarste verbouwingen. Er moet onder de fundering worden gegraven, het grondwater moet worden beheerst en de kelder moet een waterdichte bak worden. In Amsterdam raakt dat aan houten palen, van u en van de buren. Een constructeur, onderzoek vooraf en een vergunning zijn altijd nodig.
Wat is het verschil tussen een kelder en een souterrain?
Een kelder is een ruimte die helemaal of grotendeels onder het maaiveld ligt, onder het huis of de tuin. Een souterrain ligt half onder de grond, met ramen die boven de straat of tuin uitkomen, zodat er daglicht binnenvalt. Een kruipruimte is geen kelder: dat is de lage ruimte onder de vloer, bedoeld voor leidingen en ventilatie, niet om in te staan.
In Amsterdam zijn veel souterrains al bij de bouw van het huis gemaakt, vooral in panden van rond 1900. Een bestaand souterrain opknappen is een heel andere vraag dan een nieuwe kelder graven. Wat er bij een bestaand souterrain speelt, met vocht, licht en hoogte, leest u in een souterrain verbouwen. Dit artikel gaat over het maken van nieuwe ruimte onder de grond.
Kan ik een kelder maken onder een bestaand huis?
Technisch kan het soms, maar het is ingrijpend. Het huis staat op een fundering, en die moet blijven dragen terwijl eronder wordt gegraven. Dat betekent dat de fundering eerst wordt overgezet op een nieuwe draagconstructie die dieper gaat, voordat de grond eruit kan. Dat werk heet onderschoeien of onderheien. Het gebeurt in delen, onder toezicht van een constructeur, en het huis moet al die tijd blijven staan zoals het staat.
In een groot deel van Amsterdam komt daar het grondwater bij. De grond is slap en het water staat hoog. Veel oudere huizen staan op houten palen, en die blijven alleen gezond zolang ze onder water staan. Wie voor een kelder het grondwater tijdelijk verlaagt om droog te kunnen werken, kan daarmee de palen van het eigen huis en die van de buren droog zetten. Daarom is een kelder in de oude stad niet alleen een bouwvraag, maar ook een vraag over de buurt. Over de fundering van oude panden leest u meer in funderingsherstel in Amsterdam.
“Een kelder graaf je niet alleen onder je eigen huis. Het grondwater en de palen van de buren gaan mee. Daar begint elk gesprek over een kelder.”
Waar is een kelder maken het meest haalbaar?
Een kelder is niet overal even zwaar. Het moment en de plek maken een groot verschil. Deze tabel laat zien waar het meestal het best te doen is, en waar het het meest vraagt.
| Plek | Wat het vraagt | Haalbaarheid in het algemeen |
|---|---|---|
| Onder een nieuwe uitbouw | De kelder wordt meegebouwd met de fundering van de uitbouw | Het meest logische moment, er staat nog niets op |
| Onder de tuin, los van het huis | Een losse bak in de grond, met een trap of gang naar het huis | Minder risico voor het huis, maar wel graafwerk en grondwater |
| Onder een bestaand huis zonder kelder | Fundering overzetten, graven onder het huis, grondwater beheersen | Het zwaarst, alleen na uitgebreid onderzoek |
| Een bestaande kruipruimte uitdiepen | Graven naast en onder de fundering | Lijkt klein, maar raakt dezelfde fundering |
| Een bestaand souterrain verbeteren | Vocht, isolatie en licht, soms iets dieper | Vaak goed te doen, het is al een ruimte |
Bouwt u een uitbouw en denkt u aan een kelder, bespreek het dan vóór de fundering wordt ontworpen. De constructeur rekent de uitbouw dan meteen met een kelder eronder. Achteraf een kelder onder een uitbouw maken is bijna net zo zwaar als onder het huis. Hoe de fundering van een uitbouw wordt bepaald, leest u in de fundering van een uitbouw.
Hoe wordt een kelder waterdicht?
Een kelder staat in de grond, en in Nederland betekent dat vaak in het grondwater. Water drukt van alle kanten tegen de wanden en van onderen tegen de vloer. Een kelder moet daarom een dichte bak zijn, zonder plekken waar water een weg vindt. Er zijn grofweg twee manieren om dat te bereiken, en de constructeur bepaalt welke bij uw situatie past.
- Een waterdichte betonbak. Vloer en wanden worden van beton gemaakt dat zelf het water tegenhoudt, met afdichtingen in de naden tussen vloer en wand. De kwaliteit van die naden bepaalt of de kelder droog blijft.
- Een afdichting aan de buitenkant. Om de betonnen bak heen komt een waterdichte laag. Die moet heel blijven, ook als de grond ertegenaan wordt teruggezet.
- Damwanden. Tijdens het graven houden wanden van staal of een andere bouwwijze de grond en het water tegen, zodat er veilig gewerkt kan worden. Hoe die de grond in gaan, raakt aan trillingen voor de buren.
- Opdrijven. Een lege kelder in hoog grondwater wil omhoog, zoals een bak in een bad. De kelder moet zwaar genoeg zijn of verankerd worden. Ook dat rekent de constructeur.
Een kelder die niet goed dicht is, wordt een bron van vocht in huis. Vocht door de wand of de vloer is achteraf moeilijk en duur te herstellen. Hoe u vocht herkent en wat de oorzaken zijn, leest u in vochtproblemen in een oud huis.
Welke regels gelden voor een kelder maken?
Voor een kelder is bijna altijd een vergunning nodig, ook al ziet u er van buiten weinig van. Gemeenten kunnen in het omgevingsplan extra eisen stellen aan bouwen onder de grond, juist vanwege het grondwater en de funderingen in de buurt. Voor het tijdelijk verlagen van grondwater kunnen ook regels van het waterschap of de gemeente gelden. Doe de vergunningcheck op het Omgevingsloket voor uw adres en vraag bij twijfel een vooroverleg aan. In Amsterdam staat de informatie op amsterdam.nl.
- De buren. Graven, damwanden en grondwater raken de huizen naast u. Laat voor de start de staat van de buurwoningen vastleggen, en praat vroeg met de buren. Meer over de regels tussen buren leest u in verbouwen en het burenrecht.
- De VvE. In een gesplitst pand is de fundering gemeenschappelijk. Een kelder onder het pand raakt dus alle eigenaren, en vraagt hun toestemming.
- Erfpacht. In Amsterdam kan er in de erfpachtvoorwaarden iets staan over wat u onder de grond mag bouwen. Vraag het bij twijfel na bij de gemeente.
- Onderzoek. Een sondering, onderzoek naar de bestaande fundering en een overzicht van kabels en leidingen in de grond horen er bijna altijd bij.
Wat maakt een kelder of souterrain bruikbaar?
Een droge kelder is nog geen prettige ruimte. Wat u er wilt doen, bepaalt wat er nog meer nodig is. Een opslagruimte vraagt minder dan een werkkamer of een slaapkamer.
| Onderdeel | Waarom het telt | Wat er vaak nodig is |
|---|---|---|
| Ventilatie | Onder de grond is de lucht koel en blijft vocht hangen | Mechanische ventilatie naar buiten |
| Daglicht | Zonder ramen voelt een kelder als een kelder | Een lichtschacht, een raam boven het maaiveld of een souterrain-opzet |
| Hoogte | Een lage kelder is alleen opslag | Genoeg diepte bij het graven, want later kan het niet meer |
| Afvoer | De kelder ligt vaak lager dan het riool | Een pomp voor toilet, douche of wasmachine |
| Trap | Een steile trap is onhandig bij dagelijks gebruik | Een vaste trap, die ruimte kost op de verdieping erboven |
| Veilig naar buiten | Wie er slaapt of werkt, moet er bij brand uit kunnen | Eisen die op de tekening en in de vergunning staan |
Elektra in een kelder komt van een erkend installateur, met een aansluiting die past bij een ruimte waar het vochtiger kan zijn. Een pomp heeft stroom en onderhoud nodig; bedenk wat er gebeurt als hij uitvalt.
Wat ziet een vakman, en zijn er andere manieren om ruimte te winnen?
Een vakman kijkt bij de vraag naar een kelder eerst naar wat er al is: scheuren in de gevel, een vloer die afloopt, vochtplekken onderin de muren, de diepte en staat van de kruipruimte en hoe het huis gefundeerd is. Die dingen zeggen veel over hoe een huis reageert op graafwerk. Vaak is de eerlijke conclusie dat ruimte erbij elders makkelijker te vinden is.
- Een uitbouw. Ruimte op de begane grond, met een fundering die meestal veel minder vraagt dan een kelder.
- Een dakopbouw. Een hele verdieping erbij, zonder graafwerk. Bij een plat dak leest u meer in een dakopbouw op een plat dak.
- Een slimmere indeling. Soms levert een andere plek voor de badkamer, de keuken of de kasten meer op dan een nieuwe ruimte.
- Een bestaand souterrain verbeteren. Is er al een souterrain, dan is dat bijna altijd de kortere weg.
- Zoek uit hoe uw huis gefundeerd is, en of daar onderzoek van bekend is.
- Kijk of er al een kelder, souterrain of kruipruimte is, en hoe diep.
- Maak foto's van scheuren in de gevel en vochtplekken onderin de muren.
- Doe de vergunningcheck op het Omgevingsloket.
- Vraag in een gesplitst pand de VvE vóór u verder gaat.
- Bespreek met een constructeur wat de bodem en het grondwater toelaten.
MA Layan bouwt uitbouwen en dakopbouwen, casco of afgewerkt. Zoekt u ruimte erbij en twijfelt u of die onder, naast of boven het huis moet komen, dan helpt een opname bij u thuis om de mogelijkheden naast elkaar te leggen. De eigenaar kijkt naar het huis, de tuin en het dak, en u krijgt daarna een offerte per onderdeel voor wat bij uw woning past.