Het korte antwoord
Een souterrain verbouwt u in een vaste volgorde: eerst de oorzaak van vocht vinden en oplossen, dan zorgen voor ventilatie en licht, en pas daarna isoleren en afwerken. Wilt u meer hoogte, dan raakt dat aan de fundering en het grondwater, en is een constructeur nodig. Hoe een souterrain past in een complete woningrenovatie, leest u hier.
Wat is een souterrain?
Een souterrain is een woonlaag die half onder de grond ligt. De vloer ligt lager dan de straat of de tuin, maar de ramen komen er net boven uit, zodat er daglicht binnenvalt. Daarmee verschilt een souterrain van een kelder, die grotendeels onder de grond ligt en vaak geen ramen heeft.
In Amsterdam vindt u souterrains vooral in panden van rond 1900, onder een verhoogde eerste woonlaag die de bel-etage heet. Vroeger was het souterrain de plek voor de keuken, de opslag of het personeel. Nu is het vaak een woonkeuken, een werkkamer, een slaapkamer of zelfs een aparte woning. Hoe de woonlaag erboven werkt, leest u in een bel-etage renoveren.
Wilt u onder uw huis nieuwe ruimte graven, dan is dat een andere vraag. Daarover gaat een kelder of souterrain maken. Dit artikel gaat over een souterrain dat er al is.
Waar komt vocht in een souterrain vandaan?
Bijna elk oud souterrain heeft met vocht te maken. De muren staan voor een deel tegen de grond, de vloer ligt dicht bij het grondwater en de lucht is koeler dan boven. Vocht in een souterrain heeft daarom vaak meer dan één oorzaak tegelijk. Wie alleen de muren opnieuw laat stucen of verven, ziet de plekken binnen een paar seizoenen terugkomen.
| Soort vocht | Hoe u het herkent | Waar het meestal vandaan komt | Aanpak in grote lijnen |
|---|---|---|---|
| Doorslaand vocht | Natte plekken op muren die tegen de grond of de stoep staan, vaak na regen | Water dat van buiten door de muur trekt | De buitenkant aanpakken waar het kan, of een afdichting aan de binnenkant |
| Optrekkend vocht | Een vochtrand en zoutuitslag onderin de muren | Grondvocht dat in de muur omhoog trekt | Een vochtscherm in de muur of een andere aanpak na meting |
| Condens | Beslagen ramen, schimmel in hoeken, muffe lucht | Warme lucht die op koude muren afkoelt | Ventileren, verwarmen en isoleren |
| Lekkage | Een plek die niet met het weer meebeweegt | Een kapotte leiding, afvoer of regenpijp | De lekkage vinden en herstellen |
Laat bij twijfel een specialist het vocht meten voordat u iets afwerkt. Het verschil tussen condens en doorslaand vocht is met het blote oog lastig te zien, en de aanpak is heel anders. Meer over het herkennen van vocht leest u in vochtproblemen in een oud huis.
“In een souterrain begin je niet met de mooie kant. Eerst moet het droog zijn, anders werk je over het probleem heen.”
Hoe ventileert u een souterrain goed?
Veel souterrains zijn muf omdat er te weinig lucht wordt ververst. De ramen zitten laag en gaan aan de straatkant niet altijd open, en de lucht beneden blijft hangen. Ventileren is in een souterrain geen bijzaak, maar een van de onderdelen die bepalen of de ruimte droog blijft.
Een paar roosters of een raam op een kier is vaak niet genoeg, zeker als er een badkamer of keuken in het souterrain komt. Mechanische ventilatie zuigt de vochtige lucht actief af, en verse lucht komt via roosters binnen. Hoe zo’n systeem werkt en wat het van de woning vraagt, leest u in mechanische ventilatie bij een renovatie. De aanleg doet een erkend installateur. Een renovatie is wel het moment om de kanalen en roosters mee te plannen, voordat de wanden en plafonds dicht gaan.
Hoe krijgt u meer daglicht in een souterrain?
Een souterrain krijgt licht van twee kanten: de ramen aan de straat, die vaak deels onder de stoep liggen, en de achterkant, waar soms een tuin op een lager niveau ligt. Wat er kan, hangt af van het pand, de straat en de regels. Ramen en gevel aan de voorkant vallen in een beschermd stadsgezicht vaak onder strengere regels. Kijk op amsterdam.nl en in het Omgevingsloket voordat u daar iets aan verandert.
- Een lichtschacht. Voor een raam onder de grond kan een schacht met een rooster erop meer licht laten vallen. Dat raakt aan de stoep of de voortuin, en daarmee aan de gemeente of de VvE.
- Tuindeuren aan de achterkant. Ligt de tuin lager of kan een deel worden verlaagd, dan geven deuren naar buiten veel licht en een andere beleving van de ruimte.
- Licht binnen doorgeven. Glazen binnendeuren, een open trap of een lage wand in plaats van een dichte muur laten licht verder komen.
- Lichte vloer en wanden. Een lichte vloer kaatst daglicht naar het plafond. Dat helpt meer dan u denkt.
- Kunstlicht in lagen. Plan spots, wandlicht en licht bij de werkplekken mee met de elektra. Een souterrain heeft overdag ook kunstlicht nodig.
Kan de vloer van een souterrain omlaag voor meer hoogte?
Veel souterrains zijn net te laag om er prettig te wonen. Dan ligt de vraag voor de hand of de vloer omlaag kan. Dat kan soms, maar het is zwaar werk. Hoe dieper u gaat, hoe dichter u bij de onderkant van de muren en de fundering komt, en in Amsterdam ook bij het grondwater. Graven naast of onder een fundering kan het hele pand raken, en daarmee de buren en de andere eigenaren.
Een constructeur bepaalt of het kan en hoe. Soms is er ruimte tot een bepaalde diepte zonder de fundering te raken. Soms moet de fundering eerst worden aangepast, en dan wordt het een heel ander project. In panden op houten palen speelt bovendien de vraag wat het grondwater doet als er wordt gegraven. Over funderingen in de stad leest u meer in funderingsherstel in Amsterdam.
| Wens | Wat het vraagt | Haalbaarheid in het algemeen |
|---|---|---|
| De oude vloer vervangen op dezelfde hoogte | Sloop, een nieuwe vloer met isolatie en een vochtscherm | Meestal goed te doen |
| Een paar centimeter winnen met een dunnere opbouw | Een slimme vloeropbouw, soms zonder dikke dekvloer | Vaak mogelijk, weinig winst |
| De vloer echt verlagen | Graven, de fundering beoordelen, grondwater beheersen | Alleen na onderzoek door een constructeur |
| Het plafond hoger maken | Raakt de vloer van de woning erboven | Zelden, en dan met de VvE en de constructeur |
Een badkamer of keuken in het souterrain: waar let u op?
Een souterrain ligt vaak lager dan de riolering in de straat. Dan loopt de afvoer van een douche, toilet of keuken niet vanzelf weg. Een pomp brengt het water dan omhoog naar het riool. Dat werkt goed, maar het vraagt stroom, een plek waar u bij de pomp kunt en een plan voor als hij uitvalt. Zit de bestaande afvoer al hoog genoeg, dan is dat meestal de eenvoudigste route.
Een badkamer in een souterrain krijgt bovendien te maken met koude muren. Warm douchewater en koude muren geven condens, en dat is precies wat u in een souterrain al niet wilt. Een goede afzuiging, isolatie van de koude wanden en verwarming in de badkamer zelf zijn daarom extra belangrijk. En de vloer en wanden van de douche moeten net zo goed waterdicht worden gemaakt als op elke andere verdieping.
Mag u in een souterrain wonen of slapen?
Een souterrain dat al bij de woning hoort, wordt vaak gewoon bewoond. Wilt u er een slaapkamer van maken, of zelfs een aparte woning, dan gelden er eisen aan onder meer daglicht, ventilatie, hoogte en een veilige weg naar buiten. Welke eisen dat precies zijn, hangt af van het plan en de regels. Kijk in het Omgevingsloket en op amsterdam.nl, of laat het nagaan door wie uw tekeningen maakt.
Wilt u het souterrain als aparte woning gebruiken of verhuren, dan is dat in Amsterdam vaak een vorm van splitsen, en daarvoor is meestal een vergunning nodig. Daarover gaat een woning splitsen in Amsterdam. Ligt het souterrain in een gesplitst pand, kijk dan ook in de splitsingsakte. Muren, vloer en fundering zijn vaak gemeenschappelijk.
In welke volgorde verbouwt u een souterrain?
Een souterrain dat goed is aangepakt, is droog, licht genoeg en prettig van temperatuur. Dat bereikt u door de volgorde aan te houden: eerst de oorzaak, dan de lucht, dan de afwerking. Isoleren aan de binnenkant van een muur die nog nat is, sluit het vocht op. Isoleren tijdens een renovatie heeft wel zin, maar pas als de muur droog is. Meer daarover in isoleren tijdens een renovatie.
- Laat het vocht meten en de oorzaak vaststellen voordat u iets afwerkt.
- Los de oorzaak aan de bron op: lekkage, regenwater, doorslaand of optrekkend vocht.
- Plan ventilatie mee, zeker als er een badkamer of keuken komt.
- Bepaal hoe de afvoer naar het riool gaat, met of zonder pomp.
- Laat een constructeur kijken als u de vloer wilt verlagen.
- Isoleer pas als de muren droog zijn.
- Kies een lichte vloer en plan het kunstlicht in lagen.
Bij een opname kijken we naar de muren, de vloer, de afvoer en de ramen van het souterrain, en bespreken we wat u er wilt doen. U krijgt daarna een offerte per onderdeel. Lijkt er een vochtprobleem te zijn dat eerst onderzocht moet worden, dan hoort u dat voordat er iets wordt afgewerkt.